Στις 11 Ιανουαρίου 2026 στην Πατριωτική Στέγη έγινε παρουσίαση του Συνδεσμικού Ημερολογίου 2026 ” Ο κύκλος των εποχών στη Δρυοπίδα του χθες”, από τον Λυμπέρη Ζαμπέτα που το επιμελήθηκε. Ακολουθεί το κείμενο της παρουσίασης:
Ξεκινώντας την παρουσίαση του ημερολογίου του Συνδέσμου Δρυοπιδέων για το 2026, θέλω, αρχικά, να ευχαριστήσω τον Σύνδεσμο που με τίμησε αναθέτοντας μου την επιμέλεια του φετινού ημερολογίου και μου έδωσε την ευκαιρία να μάθω πολλά για τον τόπο και τους ανθρώπους του, τη Μαριέττα Γεωργούλη, που συνέλαβε, αρχικά, την ιδέα, τον Γιώργο Γονιδάκη, την Ειρήνη Καλλίλα, την Άννα Στίνη, τον Γιάννη Φιλιππαίο του Πιπέρη και τη Βάσω Φραγκουλάκη που παραχώρησαν το φωτογραφικό υλικό και, προπάντων, τον Μιχάλη Χίο, διευθυντή σήμερα του γυμνασίου Κύθνου, που μου εμπιστεύτηκε τα τετράδια στα οποία, ως μαθητής, κατέγραφε τις αφηγήσεις της γιαγιάς του, Καλλίτσας Τσιρδήμου, για τη ζωή στο νησί.
Ο Μιχάλης, που δεν μπορεί λόγω των εκπαιδευτικών του υποχρεώσεων να παρευρίσκεται, μου ανέθεσε να μεταφέρω τις ευχαριστίες του προς τον Σύνδεσμο για την αξιοποίηση των χειρογράφων του.
Το ημερολόγιο 2026 περιλαμβάνει, ενδεικτικά, κάποιες παραδόσεις και έθιμα που συνδέονται με τις θρησκευτικές γιορτές κάθε μήνα, αλλά και περιγραφή, σε γενικές γραμμές, των εποχικών αγροτικών εργασιών μέσα από αυθεντικές αφηγήσεις στο τοπικό γλωσσικό ιδίωμα, στοιχείο που έχει ιδιαίτερη αξία γιατί φανερώνει χαρακτηριστικά της κοινωνίας που το διαμόρφωσε και το χρησιμοποιούσε. Στο τέλος κάθε σελίδας κειμένου περιλαμβάνεται ενδεικτικό λεξιλόγιο που αντλήθηκε από το γλωσσάρι που παραχωρήθηκε το 2016 στον Σύνδεσμο από τον Γιώργο Λαρεντζάκη (Καϊντιέρη) και δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα του Συνδέσμου. Αυτή μάλιστα η ντοπιολαλιά με βοήθησε να κατανοήσω καλύτερα πολλές πτυχές της ιδιοσυγκρασίας των Δρυοπιδέων. Οι αφηγήσεις αυτές έγιναν η αφορμή για προβληματισμό και κάποιες σκέψεις που επιτρέψτε μου να μοιραστώ:
Για τις νεότερες γενιές της Θερμιώτικης διασποράς, τα Θερμιά συνδέονται με τις ανέμελες μέρες των καλοκαιρινών διακοπών, τα πανηγύρια, τα ολονύκτια γλέντια, την κρυστάλλινη θάλασσα, τις τοπικές γεύσεις (το μέλι, το θερμιώτικο τυρί, το λουκάνικο), τα αρώματα των βοτάνων και τη δροσιά της θαλάσσιας αύρας. Σωστά είναι όλα αυτά, όμως, αυτή είναι η μισή αλήθεια, μια εικόνα απαλλαγμένη από τις φροντίδες της καθημερινότητας, και τον αγώνα για τον βιοπορισμό.
Γιατί πράγματι πρόκειται για έναν αγώνα κοπιαστικό και αδιάκοπο. Η φροντίδα για τα ζωντανά είναι καθημερινή και απαιτητική, η σκληρή δουλειά στα χωράφια ακολουθεί τον κύκλο των εποχών: όργωμα, σπορά, θερισμός, αλώνισμα, μελισσοκομία, τρύγος. Η περιορισμένη παραγωγή οδηγεί τους νέους στον δρόμο του μισεμού και γι’ αυτό: το Μάη τόνε χαίρονται μόνο οι παντρεμένοι, οι νέοι που τον τραγουδούν φεύγουνε οι καημένοι.
Όμως η ζωή στο νησί έχει κι άλλες όψεις: Οι θρησκευτικές γιορτές αποτελούν ορόσημα για τη ζωή της Δρυοπίδας, ορίζουν τις σχόλες, τις Δρίμες, δηλαδή την απαραίτητη ανάπαυλα από την εργασία και τη φροντίδα του νοικοκυριού. Και τις χρονιάρες μέρες στήνονται γλέντια που φέρνουν χαρά, διαρρηγνύουν τη ρουτίνα της καθημερινότητας, δίνουν ευκαιρία για διασκέδαση και για ερωτικό παιχνίδι: Πάνω στη κούνια πού’σαι σύ/ γαρουφαλιά, δεν πρέπει/ γιατί ‘σαι συ γαρουφαλιά/ ποιος έχει μάτια βλέπει.
Οι περισσότερες από τις φωτογραφίες που επιλέχθηκαν προέρχονται από πανηγύρια και γιορτές και απεικονίζουν την ανυπόκριτη χαρά της κάθαρσης από τις έγνοιες της καθημερινότητας.
Το γλέντι είναι κοινωνική υπόθεση, συμμετέχει όλο το χωριό. Ικανοποιεί την ανάγκη για αναψυχή, μοιρασμένο μέσα στους μήνες σε αντίθεση με τις πόλεις όπου οι χρονιάρες μέρες ξεθωριάζουν αφού ποικίλες μορφές διασκέδασης είναι συνεχώς διαθέσιμες.
Αυτή η κοινωνία στηρίζεται στην αλληλεγγύη. Δεν χρειάζεται τη διοργάνωση «φιλανθρωπικών μπαζάρ» για να προσφέρει στον συνάνθρωπο. Η νοικοκυρά όταν ζυμώνει φτιάχνει και προπύρα για να καλύψει την ανάγκη κάποιου φτωχότερου, o κτηνοτρόφος προσφέρει προβέντα από τα χοιροσφάγια σε συγγενείς και φίλους, οι επίτροποι του πανηγυριού προσφέρουν τους άρτους και το ζουμί κι όλο το χωριό συμμετέχει στη μεταφορά των καλών του γάμου, της προίκας του γαμπρού, στο σπίτι της νύφης για να ευχηθεί στο νέο ζευγάρι.
Από τα κείμενα του ημερολογίου, σε πρώτο επίπεδο, θα μπορούσαμε να διακρίνουμε την πενία της τοπικής αγροτικής οικονομίας που είναι εξαρτημένη από τους περιορισμένους φυσικούς πόρους και τις καιρικές συνθήκες, όμως, αναδεικνύεται, επίσης, η σημασία της συνετής εκμετάλλευσης των διαθέσιμων πόρων – παράγοντας κρίσιμος για τη βιωσιμότητά τους – και η αυτάρκεια που εξασφαλίζει η προσαρμογή των αναγκών στις παραγωγικές δυνατότητες του τόπου.
Σε διάσταση με την ευάλωτη ευημερία της αστικής μας οργάνωσης διαπιστώνουμε ότι η Δρυοπίδα του πρόσφατου παρελθόντος αποτέλεσε μια συνεκτική και αλληλέγγυα κοινωνία και – όπως και άλλες τοπικές κοινωνίες του νησιωτικού και του ηπειρωτικού ελλαδικού χώρου – μπορεί να αποτελέσει την αφορμή και το παράδειγμα για να αναθεωρήσουμε τις απόψεις μας για το τι σημαίνει και πώς μπορεί να επιτευχθεί η βιώσιμη ανάπτυξη, η αειφορία, η κοινωνική συνοχή και η ανθεκτικότητα.
Κλείνοντας: Μιας και σμίξαμε εδώ, πατριώτες και φίλοι «κι η γης αναταράζει» ας ευχηθούμε η «Παναγιά μας που μας ξέρει βολικά να μας τα φέρει».
Λυμπέρης Ζαμπέτας